Zmiany w prawie pracy - trzeba wiedzieć

Od 26 kwietnia 2023 roku obowiązują nowe przepisy w prawie pracy, które mają na celu poprawę warunków zatrudnienia i ochrony pracowników. Nowelizacja kodeksu pracy wprowadza wiele zmian dotyczących m.in. umów o pracę, przerw w pracy, szkoleń, zwolnień, urlopów i pracy zdalnej. Oto 10 najważniejszych zmian, które warto znać:

1. Zmiany w zakresie umów o pracę. Pracodawca musi uzasadnić wypowiedzenie umowy o pracę na czas określony i poinformować o tym organizację związkową. Pracownik ma prawo ubiegać się o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie, jeśli wypowiedzenie jest nieuzasadnione lub narusza przepisy prawa. Pracownik może też raz w roku wystąpić z wnioskiem o zmianę warunków zatrudnienia, np. o zmianę rodzaju umowy na czas nieokreślony lub zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy.
2. Większe uprawnienia pracowników. Pracownik ma prawo do równoległego zatrudnienia u innego pracodawcy, chyba że zawarł umowę o zakazie konkurencji lub obowiązuje go taki zakaz na podstawie innych przepisów. Pracownik ma też prawo do szkolenia, jeśli jest ono potrzebne na jego stanowisku pracy. Szkolenie musi być zorganizowane przez pracodawcę na jego koszt i w miarę możliwości w godzinach pracy pracownika.
3. Dodatkowe przerwy w pracy. Przerwy wliczają się do czasu pracy i są płatne. Pracownik ma prawo do co najmniej 15-minutowej przerwy po 6 godzinach pracy, dodatkowej 15-minutowej przerwy po 9 godzinach pracy i kolejnej 15-minutowej przerwy po 16 godzinach pracy.
4. Nowe obowiązki pracodawcy. Pracodawca musi poinformować pracownika w terminie 7 dni od dnia dopuszczenia go do pracy o wielu kwestiach dotyczących jego zatrudnienia, np. o przysługujących mu przerwach, zasadach dotyczących nadgodzin, prawie do szkoleń czy sposobie rozwiązania stosunku pracy. Pracodawca musi też informować pracowników o możliwości awansu i wolnych stanowiskach pracy.
5. Większa ochrona przed zwolnieniem. Pracownik jest chroniony przed zwolnieniem, jeśli skorzystał z nowych uprawnień, np. wystąpił z wnioskiem o zmianę warunków zatrudnienia, podjął równoległe zatrudnienie lub skorzystał ze szkolenia.
6. Pięciodniowy urlop opiekuńczy. Pracownik ma prawo do pięciu dni urlopu opiekuńczego w roku kalendarzowym, jeśli musi opiekować się chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny. Urlop ten jest płatny w wysokości 80% wynagrodzenia.
7. Dłuższy urlop rodzicielski. Rodzice mają prawo do dodatkowych dziewięciu tygodni urlopu rodzicielskiego po urodzeniu dziecka lub jego przysposobieniu. Urlop ten jest płatny w wysokości 60% wynagrodzenia i może być wykorzystany przez jednego lub obydwoje rodziców do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
8. Praca zdalna. Pracodawca może polecić pracownikowi wykonywanie pracy zdalnej, jeśli jest to uzasadnione ze względu na sytuację epidemiczną lub inną sytuację nadzwyczajną. Pracownik ma prawo do sprzętu i materiałów niezbędnych do pracy zdalnej oraz do zwrotu kosztów związanych z nią. Pracodawca musi też zapewnić pracownikowi odpowiednie warunki pracy, w tym ochronę danych osobowych i poufnych informacji.
9. Kontrola trzeźwości i obecności środków psychoaktywnych. Pracodawca może kontrolować trzeźwość pracownika i obecność w jego organizmie środków działających podobnie do alkoholu, jeśli jest to niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy. Kontrola może być przeprowadzona przez pracodawcę lub osobę przez niego upoważnioną, przy użyciu urządzeń pomiarowych spełniających określone wymagania. Pracownik ma prawo do odmowy poddania się kontroli, ale musi liczyć się z konsekwencjami.
10. Elastyczna organizacja pracy. Pracodawca może wprowadzić elastyczną organizację pracy, która pozwala na dostosowanie czasu pracy do potrzeb pracownika i pracodawcy. Elastyczna organizacja pracy może polegać na ustaleniu indywidualnego rozkładu czasu pracy, elastycznym czasie pracy lub rachunku czasu pracy. Pracodawca musi uzgodnić z pracownikiem warunki wprowadzenia elastycznej organizacji pracy i zawrzeć je w umowie o pracę lub regulaminie pracy.

Nowe przepisy w prawie pracy mają na celu poprawę sytuacji pracowników i dostosowanie prawa do zmieniających się warunków rynku pracy. Warto zapoznać się z nimi i korzystać z nowych uprawnień i możliwości.